Relacja Nuncjusza w RPA: Msza Święta w intencji Ojczyzny w Johannesburgu

Są takie chwile, kiedy odległość przestaje mieć znaczenie, a tysiące kilometrów dzielących nas od rodzinnego kraju wydają się nagle znikać. Kiedy znajome słowa modlitwy, melodia polskiej pieśni i wspomnienie ojczystych stron sprawiają, że serce mocniej bije, a myśli biegną ku Polsce. Taką właśnie chwilę przeżyliśmy w niedzielę 15 listopada 2026 roku, kiedy polska wspólnota w Johannesburgu zgromadziła się w kościele pw. św. Józefa Robotnika w Norwood, aby wspólnie modlić się za naszą umiłowaną Ojczyznę z okazji 108. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości.

Miałem radość przewodniczyć uroczystej Mszy Świętej w intencji Ojczyzny. Wraz ze mną Eucharystię koncelebrowali ks. Marcin Kędzia oraz ks. Marek Marciniak SVD. W naszej modlitwie uczestniczyły również polskie siostry zakonne, s. Lidia i s. Helena ze Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej, zwanych służebniczkami starowiejskimi, które z wielkim oddaniem zadbały o oprawę muzyczną liturgii. Dzięki ich posłudze polskie pieśni religijne zabrzmiały w świątyni w samym sercu Republiki Południowej Afryki, przywołując wspomnienia naszych rodzinnych parafii i kościołów, w których wielu z nas uczyło się modlitwy i miłości do Boga oraz Ojczyzny.

Tegoroczne obchody Święta Niepodległości miały jednak szczególny, naznaczony smutkiem charakter. Naszą radość z odzyskanej wolności przesłaniał cień tragedii, która 7 listopada wydarzyła się w Krakowie. Dramat niewinnych ludzi, którzy stracili życie w wyniku brutalnego zamachu, cierpienie rannych i niewyobrażalny ból osieroconych rodzin głęboko poruszyły również nas, Polaków żyjących na południowym krańcu Afryki.

Dlatego podczas Eucharystii zjednoczyliśmy się w modlitwie nie tylko z całą Ojczyzną, ale szczególnie z rodzinami ofiar tej tragedii. Modliliśmy się o życie wieczne dla zmarłych, o zdrowie dla rannych, o pocieszenie dla pogrążonych w żałobie oraz o siłę dla wszystkich, którzy z odwagą i poświęceniem ratowali ludzkie życie.

W wygłoszonej homilii, nawiązując do ewangelicznej przypowieści o talentach, przypomniałem, że wolność Ojczyzny, podobnie jak ludzkie życie, wiara i zdolność czynienia dobra, jest wielkim darem powierzonym naszej odpowiedzialności. Szczególne miejsce poświęciłem bohaterstwu dwóch młodych policjantów, którzy z narażeniem własnego życia stanęli w obronie niewinnych.

Poniżej przytaczam tekst wygłoszonej homilii:

Drodzy Bracia i Siostry! Drodzy Rodacy!

Tutaj, w Norwood, tysiące kilometrów od Polski, gromadzimy się przy ołtarzu na Mszy Świętej za Ojczyznę. Przynosimy dziś Panu Bogu wdzięczność za odzyskaną niepodległość i pamięć o tych, którzy dla niej pracowali, walczyli i oddawali życie. Przynosimy także ból, który w tych dniach połączył nas z Krakowem.

W sobotę 7 listopada ludzie wyszli z domów, jak w każdą inną sobotę. Ktoś szedł na spotkanie. Ktoś miał wrócić na kolację. Ktoś czekał na wiadomość, że bliska osoba bezpiecznie dotarła do domu. Po ataku na krakowskim Rynku niektórzy już się tej wiadomości nie doczekali. Dla ich rodzin od tamtej soboty wszystko jest inne.

Dzisiaj modlimy się za wszystkich zabitych, za rannych i za tych, którzy przeżyli chwile grozy. Modlimy się za rodziny, które będą musiały przeżyć pierwsze święta przy pustym miejscu przy stole. Prosimy, aby Pan przyjął zmarłych do siebie, a przy ich bliskich postawił ludzi, którzy będą umieli pozostać obok także wtedy, gdy miną pierwsze dni żałoby i ucichną wiadomości o tragedii.

Właśnie w tę niedzielę Chrystus opowiada nam przypowieść o człowieku, który przed wyjazdem powierzył swój majątek sługom. Jednemu dał pięć talentów, drugiemu dwa, trzeciemu jeden. Talent oznaczał wówczas wielką sumę. Nawet ten, który otrzymał najmniej, dostał w ręce coś bardzo cennego.

Zwróćmy uwagę na słowa, które pan wypowiada po powrocie. Do sługi, który otrzymał pięć talentów, i do tego, który otrzymał dwa, mówi dokładnie to samo: „Dobrze, sługo dobry i wierny”. Każdy jest oceniany według tego, co zostało mu powierzone. I dla każdego jest miejsce w radości jego pana.

Trzeci sługa mówi: „Bojąc się więc, poszedłem i ukryłem twój talent w ziemi”. W tych słowach łatwo rozpoznać siebie. Ile razy chcieliśmy zapytać kogoś, jak sobie radzi, i wycofaliśmy się, bo zabrakło nam właściwych słów? Ile razy odkładaliśmy pojednanie, czekając, aż druga strona odezwie się pierwsza? Ile razy mogliśmy stanąć po czyjejś stronie, a wybraliśmy milczenie? Chrystus upomina się o dobro, które mogło się wydarzyć dzięki nam.

Na krakowskim Rynku dwaj młodzi policjanci, Jakub Kulik i Artur Morański, ruszyli na pomoc ludziom i powstrzymali napastnika. Obaj zostali ciężko ranni. Jakub ma dwadzieścia cztery lata, Artur dwadzieścia siedem. Obaj przez lata służyli jako ministranci i lektorzy. Ksiądz, który zna Jakuba z parafii w Bielsku-Białej, wspomina, że choć chłopiec mieszkał daleko od kościoła, można było na niego liczyć, gdy przypadała jego kolej służby.

Jest w tym wspomnieniu coś, co warto zachować. Zanim przyszła chwila, w której od ich odwagi zależało życie innych, były lata zwyczajnych obowiązków. Była wyznaczona godzina, o której trzeba było przyjść. Było słowo Boże, które trzeba było przygotować do odczytania. Byli ludzie, którzy na nich liczyli. Wierności uczymy się właśnie wtedy, gdy ktoś może na nas polegać w zwyczajnej sprawie. Według relacji przekazanej po wybudzeniu Artura, jedno z jego pierwszych pytań brzmiało: „A Kuba żyje?”. Sam ciężko ranny, pytał o kolegę.

Zachowajmy w modlitwie ich obu i ich rodziny. Podziękujmy Bogu również za ratowników, personel medyczny i wszystkich, którzy tamtego dnia przyszli z pomocą.

Bracia i Siostry, wolność Ojczyzny także jest talentem powierzonym naszym rękom. Otrzymaliśmy ją dzięki ludziom, którzy umieli myśleć o tych, którzy przyjdą po nich.

Święty Jan Paweł II mówił: „Patriotyzm oznacza umiłowanie tego, co ojczyste: umiłowanie historii, tradycji, języka czy samego krajobrazu ojczystego”.

Jak dobrze rozumiemy te słowa tutaj, w Johannesburgu. Czasem cała bliskość Polski mieści się w głosie mamy usłyszanym przez telefon albo w kolędzie, którą wnuki po raz pierwszy śpiewają z wami po polsku. Ile troski potrzeba, żeby przekazać im język, w którym modlili się ich dziadkowie, i opowiedzieć im o Polsce tak, żeby stała się częścią także ich własnej historii.

Tę miłość do Ojczyzny możemy wyrażać również przez dobro, które czynimy tutaj, w Republice Południowej Afryki. Przez uczciwą pracę, przez życzliwość wobec sąsiadów, przez pomoc komuś, kto dopiero przyjechał i czuje się samotny.

„Nie ma wolności bez solidarności” – przypominał święty Jan Paweł II. A potem dodał: „Nie ma solidarności bez miłości”.

Prośmy dzisiaj o taką miłość dla Polski. O cierpliwość, żeby do końca wysłuchać człowieka, z którym się nie zgadzamy. O odwagę, żeby bronić jego godności również wtedy, gdy różnią nas poglądy. I o gotowość do wspólnej pracy wszędzie tam, gdzie od naszej zgody zależy czyjeś dobro.

Za chwilę na tym ołtarzu będziemy sprawować Eucharystię. Powierzymy Chrystusowi zmarłych z Krakowa i tych, którzy po nich płaczą, jak również tych, którzy na przestrzeni wieków poświęcili swoje życie dla Ojczyzny. Powierzymy Mu Polskę i nas samych.

Chrystus zmartwychwstał. Dlatego możemy modlić się za zmarłych z nadzieją, że są w rękach Boga. I możemy prosić o siłę, by jutro uczynić to jedno dobro, które dzisiaj przychodzi nam na myśl i które od tak dawna odkładamy.

Panie Jezu, przyjmij do siebie tych, którzy zginęli. Bądź blisko ich rodzin w godzinach, kiedy najbardziej dotkliwa jest cisza. Daj zdrowie rannym, szczególnie Jakubowi i Arturowi. Umacniaj wszystkich, którzy strzegą życia innych.

Dziękujemy Ci za wolną Polskę. Daj nam mądrość, abyśmy dobrze korzystali z jej wolności. Ucz nas pojednania w rodzinach, uczciwości w życiu publicznym i troski o dobro wspólne. A gdy przyjdzie nam zdać sprawę z tego, co nam powierzyłeś, pozwól nam usłyszeć Twoje słowa: „Dobrze, sługo dobry i wierny. Wejdź do radości twego pana”.

Maryjo, Królowo Polski, módl się za nami. Amen.

 

Polska przy wspólnym stole – Ojczyzna, którą nosimy w sercu

Po zakończeniu Eucharystii nasze świętowanie przeniosło się do sali parafialnej, gdzie spotkaliśmy się przy wspólnym, polskim stole. Była to piękna okazja, aby przedłużyć radość wspólnej modlitwy, porozmawiać, podzielić się wspomnieniami i po prostu pobyć razem.

Na stołach nie zabrakło tradycyjnych polskich potraw: gołąbków, pierogów, domowych ciast i innych przysmaków naszej ojczystej kuchni. Ich znajome smaki i zapachy przywoływały wspomnienia rodzinnych domów, niedzielnych obiadów, świątecznych spotkań i tych wszystkich chwil, które na zawsze pozostają zapisane w ludzkim sercu.

Jednak najważniejsze nie było to, co znalazło się na stołach, lecz ci, którzy przy nich zasiedli. Były serdeczne rozmowy, uśmiechy, wspomnienia i wzruszenia. Było poczucie bliskości, które rodzi się wtedy, gdy ludzi pochodzących z różnych stron Polski, o różnych życiowych historiach i doświadczeniach, łączy jedna Ojczyzna, jeden język, wspólna wiara i pamięć o własnych korzeniach.

Patrząc na zgromadzonych Rodaków, myślałem o niezwykłej sile więzi, której nie potrafią zerwać ani upływające lata, ani dzielące nas kontynenty. Wielu spośród obecnych od dawna mieszka w Republice Południowej Afryki. Tutaj pracują, wychowują dzieci, budują swoje rodziny i swoją przyszłość. A jednak w ich sercach Polska wciąż zajmuje szczególne miejsce.

Bo Ojczyzna to przecież coś znacznie więcej niż punkt na mapie. To twarze naszych rodziców i dziadków. To dom, w którym stawialiśmy pierwsze kroki. To kościół, w którym zostaliśmy ochrzczeni. To głos matki uczącej pierwszej modlitwy, zapach chleba, śpiew kolęd i wzruszenie towarzyszące słowom „Jeszcze Polska nie zginęła”.

To także groby naszych bliskich, do których nie zawsze możemy przyjechać, rodzinne miejsca, których obraz przechowujemy w pamięci, i ludzie, za którymi tęsknimy, choć dzielą nas od nich tysiące kilometrów.

Życie na emigracji uczy nas szczególnej prawdy: można opuścić Ojczyznę, ale Ojczyzna nigdy do końca nie opuszcza człowieka. Pozostaje w jego sercu, w sposobie myślenia, w modlitwie, w języku, w którym najłatwiej wyrazić najgłębsze uczucia. Czasami wystarczy usłyszeć kilka słów po polsku, znajomą pieśń albo zobaczyć biało-czerwoną flagę, aby gdzieś głęboko w sercu odezwała się tęsknota za domem.

Tego niedzielnego dnia, w odległym Johannesburgu, mogliśmy po raz kolejny przekonać się, że polskość nie jest jedynie wspomnieniem przeszłości. Jest żywym dziedzictwem, które przekazujemy następnym pokoleniom. Żyje w polskich rodzinach, w codziennych rozmowach, w pielęgnowanych tradycjach, w polskiej pieśni i modlitwie. Żyje wszędzie tam, gdzie rodzice uczą swoje dzieci ojczystego języka, gdzie dziadkowie opowiadają wnukom o kraju swojego dzieciństwa, gdzie człowiek nie zapomina, skąd pochodzi.

Szczególna wdzięczność należy się wszystkim, którzy z tak wielkim oddaniem troszczą się o życie religijne i wspólnotowe Polaków w Johannesburgu. Dzięki ich pracy polski kościół pozostaje nie tylko miejscem spotkania z Bogiem, ale również duchowym domem, w którym można odnaleźć cząstkę ukochanej Ojczyzny. Dziękuję kapłanom, siostrom zakonnym i wszystkim osobom, które przygotowały tę piękną uroczystość oraz nasze serdeczne spotkanie.

Tegoroczne świętowanie miało również głębszy wymiar. W cieniu tragedii krakowskiej jeszcze mocniej uświadomiliśmy sobie, jak kruche jest ludzkie życie i jak wielkim darem jest możliwość bycia razem. Przy wspólnym stole odczuwaliśmy radość spotkania, ale nasze myśli powracały również do tych polskich domów, w których zamiast świątecznej atmosfery zapanowały ból, łzy i cisza.

Ta świadomość przypomina nam, że prawdziwa miłość do Ojczyzny nie kończy się na patriotycznych uroczystościach, wspomnieniach czy wzruszeniu. Wyraża się przede wszystkim w solidarności, wzajemnej trosce i gotowości niesienia pomocy drugiemu człowiekowi. Być Polakiem, także daleko od Polski, oznacza nosić w sercu jej historię, ale również starać się każdego dnia dawać świadectwo wartościom, które przez pokolenia kształtowały nasz naród: wierze, nadziei, miłości, odwadze i wierności.

Kiedy nasze spotkanie powoli dobiegało końca, pozostało we mnie szczególne uczucie wdzięczności i wzruszenia. Bo oto na południowym krańcu Afryki, tak daleko od Wisły, Krakowa, Warszawy, Jasnej Góry i naszych rodzinnych miejscowości, mogliśmy przez kilka godzin poczuć się tak, jakbyśmy naprawdę byli w Polsce.

Nie trzeba było przekraczać granic ani pokonywać tysięcy kilometrów. Wystarczyło wspólnie się pomodlić, zaśpiewać po polsku, podzielić się chlebem, uśmiechem i dobrym słowem. Wystarczyło spotkać drugiego człowieka, który podobnie jak my nosi w sercu tę samą miłość i tę samą tęsknotę.

Bo Ojczyzna jest nie tylko ziemią, na której przyszliśmy na świat. Ojczyzna żyje także w ludziach, którzy pamiętają, kochają i nie pozwalają zapomnieć.

Wracając myślami do tego pięknego spotkania, dziękuję Panu Bogu za dar wolnej Polski i za wszystkich Rodaków, których spotykam na afrykańskiej ziemi. Za tych, którzy mimo odległości wiernie pielęgnują polską tożsamość, przekazują dzieciom i wnukom ojczysty język i wartości, a jednocześnie swoją pracą i uczciwym życiem wnoszą cenny wkład w dobro kraju, który stał się ich drugim domem.

Niech nasza ukochana Polska zawsze pozostanie krajem, do którego powracamy z miłością – nie tylko drogami świata, ale przede wszystkim drogami serca.

Niech nigdy nie zabraknie nam wdzięczności wobec tych, którzy wywalczyli jej wolność, odpowiedzialności za jej teraźniejszość i nadziei na jej przyszłość.

A kiedy znów zatęsknimy za rodzinnymi stronami, za głosem najbliższych, za znajomym krajobrazem, niech pociesza nas świadomość, że prawdziwej miłości nie mierzy się kilometrami. Im dalej jesteśmy od Ojczyzny, tym wyraźniej nieraz dostrzegamy, jak bardzo jest nam droga.

Tego dnia w Johannesburgu nie tylko wspominaliśmy Polskę. Myśmy ją na nowo odnaleźli – w modlitwie, w serdeczności, we wspólnocie i w sercach naszych Rodaków.

I choć po spotkaniu każdy z nas powrócił do swoich codziennych obowiązków, zabraliśmy ze sobą coś niezwykle cennego: ciepło polskiego domu, radość wspólnoty oraz pewność, że nawet na najdalszym krańcu świata człowiek nie musi czuć się obcy i samotny, dopóki spotyka ludzi, z którymi łączą go wiara, pamięć i miłość.

Bo Polska jest wszędzie tam, gdzie biją polskie serca. A nad tymi sercami, rozsianymi po całym świecie, niech zawsze czuwa Matka Boża, Królowa Polski.

Boże, błogosław Polsce. Boże, błogosław Polakom – tym, którzy żyją w Ojczyźnie, i tym, których los zaprowadził na krańce świata. Niech nigdy nie zabraknie nam miłości do ziemi naszych ojców, wierności naszym korzeniom i serca otwartego na drugiego człowieka.

✠ Henryk M. Jagodziński
NUNCJUSZ APOSTOLSKI W RPA, LESOTHO, NAMIBII, ESWATINI i BOTSWANIE

Johannesburg, dnia 15 listopada 2026 r.